كند ، عزل او واجب باشد . و در صورتى كه عزل را نپذيرد ، كشتن او واجب است . « 1 » 4 / در نزد خوارج اعمال مانند نماز و روزه و غيره جزو ايمانند ، و تنها باقرار لسان و تصديق قلب ، ايمان كامل نشود ، بلكه اقامهء اعمال نيز با آن لازمست . « 2 » از فرقه‌هاى خوارج ازارقه - صفريه - نجدات - اباضيه معروفتراند ، و ايشان در عبادات متشدد ، و به عقيدت خود سخت مخلص بودند ، و احكام فقهى را با اخلاق ربط ميدادند ، و خوى و خلق را در مسائل تعبدى دخيل مىشمردند . مثلا دروغ و سعايت و بدگويى و غيبت را نيز از نواقض وضوء ميگفتند ، و طهارت خلقى را هم از فروضى ميدانستند ، كه نماز بدون آن‌جائز نباشد . « 3 » خوارج در مسائل اجتماعى ، اميال ديموكراسى داشته و در مقابل مظالم حكام احتجاج و مقاومت ميكردند ، و شمشير از نيام مىكشيدند ، و فقيهان ايشان به عقليت ميل داشته و RATIONALIST و در مسائل دينى داراى افكار حر و آزادى بوده‌اند . « 4 » ولى مذهب فلسفى و فقه وسيع و منظمى ندارند ، و در مسائل كلامى تا حدى از معتزله متأثراند ، مانند قول به خلق قرآن و عدم ديدار در جنت ، و عدم بخشايش خدا كبائر را ، و در فقه هم در فروع با اهل سنت مخالفند ، مثل اينكه ازدواج را جز در بين خود جائز ندانند ، « 5 » و بسبب عقائديكه در انتخاب امير داشتند ، مورخان معاصر ايشانرا جمهوريت‌خواهان آن عصر شمرده‌اند ، زيرا در مقابل ايشان ، شيعيان به انتخاب امير قائل نبودند ، و اين امر را منصوص مىشمردند . « 6 »

--> ( 1 ) - تاريخ تشريع 143 و عقيده 171 ( 2 ) - همين كتب ( 3 ) - عقيده 171 بحوالت دين اسلام تاليف كلين 132 طبع لندن 1904 م ( 4 ) - عقيده 172 ( 5 ) - ضحى الاسلام 3 / 336 ( 6 ) - تاريخ الاسلام السياسى 1 / 327